VAT od SAFE uderzy w budżet. Firmy zyskają, fiskus odda miliardy

Unijne rozporządzenie dotyczące instrumentu SAFE wprowadza rozwiązanie, które znacząco odbiega od standardowych zasad rozliczania podatku VAT.  

Transakcje finansowane z tego programu są co prawda zwolnione z podatku, ale jednocześnie przedsiębiorcy zachowują prawo do odliczenia VAT zapłaconego przy zakupach. W praktyce oznacza to sytuację bardzo zbliżoną do zastosowania stawki 0 proc. w obrocie krajowym. 

Mechanizm ten działa w prosty sposób: firma realizująca zamówienie finansowane z SAFE nie dolicza VAT do sprzedaży, ale nadal może odliczyć podatek naliczony przy zakupie towarów i usług niezbędnych do realizacji kontraktu. To zasadnicza różnica względem klasycznego zwolnienia z VAT, które zazwyczaj pozbawia podatnika prawa do odliczenia. 

W efekcie przedsiębiorstwa nie ponoszą ekonomicznego ciężaru podatku, co poprawia ich płynność finansową i zwiększa opłacalność realizowanych projektów. Warunkiem skorzystania z tego rozwiązania jest jednak posiadanie odpowiedniego świadectwa wystawionego przez nabywcę, potwierdzającego finansowanie transakcji ze środków SAFE. 

Możliwe miliardowe zwroty VAT. Problem dla finansów publicznych 

To, co dla firm jest korzystne, dla budżetu państwa może oznaczać poważne obciążenie. W standardowym modelu VAT podatek naliczony z faktur zakupowych pomniejsza podatek należny ze sprzedaży. W przypadku SAFE sprzedaż jest zwolniona, więc podatek należny nie występuje, a naliczony nadal podlega odliczeniu. 

W praktyce może to prowadzić do sytuacji, w której fiskus będzie zobowiązany do zwrotu VAT przedsiębiorcom. Jeżeli skala inwestycji będzie wysoka – a wszystko na to wskazuje – zwroty mogą sięgać miliardów złotych. 

Polska ma otrzymać około 44 mld euro na rozwój sektora obronnego, w tym modernizację armii i rozbudowę infrastruktury. Znaczna część tych środków ma trafić do krajowych firm, co oznacza intensywną realizację zamówień objętych nowym mechanizmem VAT. Przy takich kwotach nawet niewielka różnica w rozliczeniach przekłada się na ogromne obciążenie dla budżetu. 

SAFE zmienia reguły VAT i ogranicza pole manewru państwa 

Nowe zasady stanowią odstępstwo od podstawowej konstrukcji podatku VAT, zgodnie z którą brak opodatkowania sprzedaży powinien wykluczać możliwość odliczenia podatku naliczonego. W przypadku SAFE ta zależność została przełamana decyzją na poziomie unijnym. 

Co istotne, państwa członkowskie nie mają możliwości modyfikowania tych regulacji. Rozporządzenie unijne stosuje się bezpośrednio, co oznacza, że krajowe przepisy nie mogą ograniczyć prawa do odliczenia ani zmienić zasad zwolnienia. 

Ministerstwo Finansów potwierdziło w objaśnieniach podatkowych, że w przypadku inwestycji finansowanych z SAFE przedsiębiorcy będą mogli korzystać z tego szczególnego rozwiązania. Jednocześnie podkreślono, że preferencja dotyczy wyłącznie zamówień finansowanych z tego instrumentu – nie obejmuje wydatków pokrywanych z budżetu krajowego. 

Kto skorzysta na nowych zasadach i gdzie trafią środki? 

Największym beneficjentem nowych regulacji ma być polski przemysł zbrojeniowy. Zgodnie z założeniami programu, większość środków trafi do krajowych przedsiębiorstw realizujących zamówienia dla wojska i sektora obronnego. 

Planowane wydatki obejmują m.in. rozwój systemów artyleryjskich, obrony przeciwlotniczej, technologii bezzałogowych, a także inwestycje w cyberbezpieczeństwo i rozwiązania oparte na sztucznej inteligencji. W praktyce oznacza to szeroki strumień zamówień dla producentów sprzętu, dostawców usług i firm budowlanych. 

Jednocześnie pojawia się wyraźny podział: tylko projekty finansowane bezpośrednio z SAFE korzystają ze zwolnienia z VAT z prawem do odliczenia. Jeśli środki zostaną przesunięte i wydane w ramach krajowego budżetu, preferencja nie znajdzie zastosowania. 

Nowe regulacje tworzą więc sytuację, w której przedsiębiorcy zyskują korzystne warunki rozliczeń, a państwo musi przygotować się na zwiększone wydatki związane ze zwrotami podatku. Właśnie dlatego rozwiązanie to coraz częściej określane jest jako jedno z największych wyzwań dla finansów publicznych w najbliższych latach.