Umowa UE–Mercosur: ryzyka dla rolnictwa, szanse dla europejskiego biznesu

Podpisanie umowy handlowej między Unią Europejską a państwami Mercosur to wydarzenie o ogromnej skali gospodarczej i politycznej. Porozumienie obejmuje Argentynę, Brazylię, Paragwaj i Urugwaj, tworząc wspólny rynek liczący ponad 700 milionów konsumentów.  

Sama wartość wymiany handlowej UE z Mercosurem przekroczyła w 2024 roku 111 mld euro, co pokazuje realną wagę tego kierunku. Jednocześnie umowa od początku budzi sprzeciw części państw członkowskich, w tym Polski i Francji, które obawiają się skutków dla sektora rolnego. Podpis pod dokumentem, złożony w styczniu przez przewodniczącą Komisji Europejskiej Ursulę von der Leyen, nie kończy sporów, lecz przenosi je na poziom ratyfikacji. To sprawia, że umowa funkcjonuje dziś bardziej jako polityczny projekt w toku niż zamknięty rozdział unijnej polityki handlowej. 

Rolnictwo pod presją, ale z mechanizmami ochronnymi 

Najwięcej emocji wzbudzają zapisy dotyczące handlu produktami rolnymi, zwłaszcza wołowiną i drobiem. Dopuszczenie bezcłowych kontyngentów z Ameryki Południowej rodzi obawy o napływ tańszej żywności, wytwarzanej w innych realiach kosztowych i regulacyjnych.  

Dla Polski, będącej jednym z większych eksporterów drobiu i wołowiny w UE, oznacza to ryzyko utraty części rynków zachodnioeuropejskich. Komisja Europejska deklaruje jednak wprowadzenie limitów importowych oraz klauzul ochronnych, które mają zapobiec destabilizacji rynku.  

Eksperci podkreślają, że same zapisy umowy nie rozwiążą strukturalnych problemów rolnictwa, ale też nie muszą ich automatycznie pogłębić. Kluczowe będzie to, czy państwa członkowskie wykorzystają debatę wokół Mercosuru do budowy długofalowej strategii wsparcia produkcji opartej na jakości, a nie na masowej konkurencji cenowej. 

Nowe możliwości dla małych i średnich firm oraz eksporterów 

Znacznie mniej kontrowersji budzą zapisy korzystne dla przemysłu i sektora MŚP. Umowa przewiduje stopniowe zniesienie ceł na ponad 90 proc. wymiany handlowej, co szczególnie sprzyja producentom maszyn, chemii, farmaceutyków oraz wyrobów przetworzonych.  

Dla polskich firm oznacza to łatwiejszy dostęp do dynamicznych rynków Ameryki Południowej bez barier celnych sięgających dziś nawet kilkunastu procent. Mali i średni eksporterzy mogą zyskać nowe kanały sprzedaży, dywersyfikując przychody i ograniczając zależność od rynku unijnego.  

Dodatkowo otwarcie rynku usług i zamówień publicznych w krajach Mercosur sprzyja firmom technologicznym oraz dostawcom specjalistycznych rozwiązań. Warunkiem realnych korzyści pozostaje jednak aktywna polityka państwa, wspierająca ekspansję zagraniczną i dostęp do finansowania. 

Surowce strategiczne i geopolityczny wymiar porozumienia 

Umowa UE–Mercosur to także element szerszej gry o dostęp do surowców krytycznych. Kraje Ameryki Południowej dysponują znaczącymi zasobami litu i metali ziem rzadkich, niezbędnych dla transformacji energetycznej i nowoczesnego przemysłu. Unia Europejska, w dużym stopniu uzależniona od dostaw z Chin, traktuje porozumienie jako krok w stronę dywersyfikacji źródeł.  

Dla polskich firm z branży automotive, chemicznej czy bateryjnej może to oznaczać stabilniejsze łańcuchy dostaw. Jednocześnie eksperci zwracają uwagę, że koszty tej strategii nie powinny być przerzucane wyłącznie na rolników. Zrównoważenie interesów przemysłu i sektora rolnego stanie się jednym z głównych wyzwań najbliższych lat. 

Co dalej z ratyfikacją i kiedy zapadnie decyzja? 

Choć umowa została podpisana, jej wejście w życie nie jest przesądzone. Część państw zapowiada zaskarżenie porozumienia do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, co może znacząco wydłużyć proces ratyfikacji. Również Parlament Europejski rozważa skierowanie dokumentu do oceny zgodności z traktatami. Ostateczny wynik może zależeć od niewielkiej liczby głosów podczas głosowania na sesji plenarnej, co pokazuje skalę podziałów wewnątrz UE.  

Dla przedsiębiorców oznacza to okres niepewności, ale także czas na przygotowanie strategii wejścia na nowe rynki. Jeśli umowa wejdzie w życie, największymi beneficjentami mogą okazać się elastyczne, eksportowe firmy, które potrafią szybko wykorzystać nowe warunki handlowe