Zmiany w L4 już obowiązują. ZUS zyskuje większe możliwości kontroli

Od dziś zaczynają obowiązywać nowe przepisy dotyczące zwolnień lekarskich. Zmiany koncentrują się na doprecyzowaniu zasad korzystania z L4 oraz rozszerzeniu uprawnień kontrolnych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.  

Oznacza to większą precyzję przepisów, ale też realne ryzyko utraty zasiłku w przypadku nieprawidłowego wykorzystywania zwolnienia. Reforma została rozłożona na etapy, a jej pełne wdrożenie nastąpi w 2027 roku. 

Kiedy można stracić zasiłek chorobowy? 

Nowe regulacje jasno wskazują sytuacje, w których ubezpieczony traci prawo do świadczenia. Najważniejsza zasada pozostaje niezmienna – zwolnienie lekarskie ma służyć powrotowi do zdrowia. Jeśli w tym czasie ktoś podejmuje działania sprzeczne z tym celem, musi liczyć się z konsekwencjami finansowymi. 

Utrata zasiłku może nastąpić przede wszystkim w dwóch przypadkach. Pierwszy dotyczy wykonywania pracy zarobkowej w trakcie L4. Przepisy precyzują, że chodzi o każdą aktywność nastawioną na osiągnięcie dochodu, niezależnie od formy zatrudnienia. Nie ma znaczenia, czy jest to umowa o pracę, zlecenie czy działalność gospodarcza. 

Drugi przypadek obejmuje działania, które mogą utrudniać leczenie lub wydłużać proces rekonwalescencji. Nie chodzi tu o codzienne funkcjonowanie, ale o aktywności, które są sprzeczne z zaleceniami lekarskimi. Jednocześnie ustawodawca dopuszcza tzw. czynności incydentalne, czyli sytuacje wyjątkowe, których nie da się odłożyć, pod warunkiem że nie wynikają z polecenia pracodawcy. 

Nowe zasady kontroli i większe uprawnienia ZUS 

Zmiany obejmują również sposób przeprowadzania kontroli. ZUS otrzymał bardziej szczegółowe narzędzia do weryfikacji, czy zwolnienie jest wykorzystywane zgodnie z przeznaczeniem. Kontrole mogą dotyczyć zarówno osób aktualnie ubezpieczonych, jak i tych, które utraciły już tytuł do ubezpieczenia chorobowego. 

Osoby prowadzące kontrolę mają prawo potwierdzić tożsamość ubezpieczonego, wejść do miejsca jego pobytu oraz zbierać informacje nie tylko od niego, lecz także od pracodawcy czy lekarza prowadzącego. Istotnym elementem jest także formalizacja całej procedury – sporządzany jest protokół, do którego kontrolowany może zgłosić swoje uwagi. 

W przypadku zasiłku opiekuńczego kontrola może objąć również ustalenie, czy w gospodarstwie domowym nie ma innych osób zdolnych do zapewnienia opieki. To oznacza, że zakres weryfikacji został wyraźnie rozszerzony i bardziej usystematyzowany. 

Zmiany w orzecznictwie lekarskim 

Nowelizacja dotyczy także organizacji wydawania orzeczeń o niezdolności do pracy. Wprowadzono większą elastyczność w zatrudnianiu kadry medycznej współpracującej z ZUS. Oprócz lekarzy specjalistów, w określonych sytuacjach orzeczenia będą mogły wydawać także inne osoby posiadające odpowiednie kwalifikacje, między innymi w obszarze fizjoterapii czy pielęgniarstwa. 

Rozszerzono również katalog osób uprawnionych do pełnienia funkcji orzeczniczych. Obejmuje on lekarzy w trakcie specjalizacji oraz tych z odpowiednim doświadczeniem zawodowym, nawet jeśli nie posiadają jeszcze tytułu specjalisty. Ma to usprawnić cały system i przyspieszyć proces wydawania decyzji. 

Część przepisów dotyczących organizacji postępowań oraz nowych procedur zacznie obowiązywać dopiero od 2027 roku. Już teraz jednak widać wyraźny kierunek zmian – większa kontrola, bardziej szczegółowe regulacje i większa odpowiedzialność po stronie osób korzystających ze zwolnień lekarskich.