System kaucyjny w Polsce może się zmienić. Kartony pod lupą resortu klimatu

System kaucyjny działa w Polsce od października 2025 roku i już po kilku miesiącach jego funkcjonowania pojawiły się pierwsze wyzwania. Jednym z nich jest rosnąca popularność opakowań, które nie podlegają kaucji – zwłaszcza kartonów po napojach.  

Ministerstwo Klimatu i Środowiska przyznaje, że analizuje sytuację i nie wyklucza rozszerzenia systemu jeszcze w 2026 roku. To reakcja na zmiany zachodzące na rynku oraz działania producentów, którzy zaczęli dostosowywać swoje strategie sprzedażowe. 

Jak działa system kaucyjny i kogo obejmuje? 

Mechanizm zwrotu opakowań został wprowadzony, aby zwiększyć poziom recyklingu i dostosować Polskę do wymogów unijnych. Obecnie obejmuje on plastikowe butelki jednorazowe do 3 litrów, metalowe puszki do 1 litra oraz szklane butelki wielokrotnego użytku. Wysokość kaucji wynosi 50 groszy dla plastiku i puszek oraz 1 zł dla szkła zwrotnego. 

System opiera się na prostych zasadach. Konsument płaci kaucję przy zakupie napoju, a następnie może ją odzyskać po zwrocie opakowania w sklepie lub automacie. Co ważne, nie trzeba okazywać paragonu, jednak opakowanie musi mieć czytelny kod kreskowy i oznaczenie kaucji. Sklepy powyżej 200 m² mają obowiązek przyjmowania zwrotów, a mniejsze placówki mogą przystępować do systemu dobrowolnie. 

Całość nadzorują operatorzy odpowiedzialni za logistykę i odbiór odpadów. Kontrolę nad przestrzeganiem przepisów sprawują wojewódzkie inspektoraty ochrony środowiska, które mogą nakładać wysokie kary finansowe za naruszenia – nawet do 500 tys. zł. 

Dlaczego kartony znalazły się w centrum uwagi? 

Choć system obejmuje wiele popularnych opakowań, część z nich została wyłączona. Dotyczy to m.in. kartonów po sokach oraz opakowań na mleko i napoje mleczne. Decyzja była uzasadniana względami sanitarnymi i trudnościami logistycznymi. 

Problem polega jednak na tym, że kartony – mimo swojej nazwy – nie są wykonane wyłącznie z papieru. To opakowania wielowarstwowe, które zawierają także plastik i aluminium. Ich recykling jest bardziej skomplikowany i mniej efektywny niż w przypadku butelek PET czy puszek. 

Po uruchomieniu systemu zauważono wyraźny trend: część producentów zaczęła przenosić swoje produkty właśnie do takich opakowań. Dzięki temu unikają doliczania kaucji, co może wpływać na konkurencyjność cenową. W praktyce oznacza to, że napoje w kartonach bywają tańsze od tych sprzedawanych w opakowaniach objętych systemem. 

Czy kartony trafią do systemu kaucyjnego? 

Temat rozszerzenia systemu został oficjalnie podniesiony w interpelacji poselskiej skierowanej do resortu klimatu. W odpowiedzi ministerstwo potwierdziło, że analizuje sytuację i prowadzi rozmowy z branżą. Na ten moment nie trwają jeszcze konkretne prace legislacyjne, ale dyskusje są w toku. 

Resort zwraca uwagę, że ewentualne objęcie kartonów systemem wiązałoby się z dużymi kosztami. Konieczne byłyby inwestycje w infrastrukturę, zmiany w logistyce oraz dostosowanie sklepów i automatów. Dodatkowo mogłoby to wpłynąć na funkcjonowanie systemu gospodarki odpadami w gminach. 

Jednocześnie Ministerstwo Klimatu i Środowiska nie zamyka się na zmiany. Decyzja o ewentualnym rozszerzeniu systemu ma zostać wydana jeszcze w 2026 roku. Jeśli zapadnie pozytywne rozstrzygnięcie, konsumenci będą mogli w przyszłości oddawać do automatów także kartony po mleku, sokach i innych napojach. 

Na razie jednak system działa w obecnym kształcie, a jego skuteczność będzie kluczowa dla dalszych decyzji legislacyjnych.